Hukuk dilinde sıkça kullanılan "derdest", Arapça kökenli bir kelime olup "görülmekte olan", "devam eden" veya "henüz karara bağlanmamış" anlamına gelir. Bir dava mahkeme tarafından açılmış ve hakkında kesin hüküm verilmemişse, o dava derdest dava olarak adlandırılır.
Derdest Dava Nedir?
Derdest dava; mahkemeye açılmış, yargılama süreci devam eden ve henüz kesin hükümle sonuçlanmamış dava.
Bu süreç içerisinde;
- Dava dilekçesi verilmiş olabilir.
- Taraflara tebligatlar yapılmış olabilir.
- Deliller toplanıyor olabilir.
- Bilirkişi incelemesi devam ediyor olabilir.
- Tanıklar dinleniyor olabilir.
- Mahkeme henüz karar vermemiş olabilir.
Bu aşamaların tamamında dava hâlâ derdest kabul edilir.
Derdestlik Nedir?
Hukukta derdestlik, aynı taraflar arasında, aynı konuya ilişkin ve aynı sebebe dayanan bir davanın başka bir mahkemede hâlen görülüyor olması durumu.
Başka bir ifadeyle;
Bir dava devam ederken aynı dava yeniden açılamaz.
Bu durum usul hukukunun temel ilkelerinden biri.
Amaç;
- Çelişkili kararların önüne geçmek,
- Mahkemelerin gereksiz yere meşgul edilmesini önlemek,
- Hukuki güvenliği sağlamaktır.
Derdestlik Şartları Nelerdir?
Bir davanın derdest sayılabilmesi için şu üç unsurun birlikte bulunması gerekir:
1. Tarafların Aynı Olması
Davacı ve davalı kişiler aynı olmalıdır.
2. Dava Konusunun Aynı Olması
Talep edilen hak veya alacak aynı olmalıdır.
3. Dava Sebebinin Aynı Olması
Davaya dayanak oluşturan hukuki olay veya hukuki neden aynı olmalı.
Bu üç şart birlikte gerçekleştiğinde ikinci kez açılan dava derdestlik nedeniyle reddedilebilir.
Derdestlik İtirazı Nedir?
Davacı aynı konuda ikinci kez dava açarsa davalı taraf derdestlik itirazında bulunabilir.
Mahkeme;
- İlk davanın devam ettiğini tespit ederse,
- İkinci davayı usulden reddedebilir.
Üstelik derdestlik, birçok durumda mahkeme tarafından tarafların talebi olmasa bile resen değerlendirilebilen usule ilişkin hususlar arasında yer alabilir.
Derdest Dava Nasıl Sorgulanır?
Türkiye'de devam eden davalar çeşitli yöntemlerle takip edilebilir.
En yaygın yöntemler şunlardır:
- UYAP Vatandaş Portalı
- e-Devlet üzerinden UYAP hizmetleri
- Avukat aracılığıyla UYAP Avukat Portalı
- İlgili mahkeme kalemi
Bu sistemler üzerinden dosyanın;
- duruşma tarihi,
- bilirkişi raporu,
- ara kararları,
- tebligat bilgileri,
- dosyanın bulunduğu aşama
görülebilir.
Derdest Dava Ne Zaman Sona Erer?
Bir dava şu durumlarda derdest olmaktan çıkar:
- Mahkemenin kesin karar vermesi,
- Davanın usulden reddedilmesi,
- Davanın feragat nedeniyle sona ermesi,
- Davanın kabul veya reddi yönünde karar verilmesi,
- Kararın kesinleşmesi.
Karar kesinleştiğinde artık dosya derdest niteliğini kaybeder.
Derdest Davaya Örnek
Bir kişi kiracısından tahliye talebiyle dava açmış. Bu dava devam ederken aynı gerekçeyle aynı kiracı hakkında ikinci kez tahliye davası açılırsa;
ikinci dava derdestlik nedeniyle reddedilebilir.
Çünkü;
- Taraflar aynıdır.
- Konu aynıdır.
- Dava sebebi aynıdır.
Dolayısıyla aynı uyuşmazlık iki farklı dosyada görülemez.
Derdest ile Kesin Hüküm Arasındaki Fark
Bu iki kavram sıklıkla karıştırılır.
| Derdest | Kesin Hüküm |
|---|---|
| Dava devam etmektedir. | Dava kesin olarak sonuçlanmıştır. |
| Henüz karar verilmemiştir. | Mahkeme kararı kesinleşmiştir. |
| Aynı dava tekrar açılamaz. | Aynı konuda yeniden dava açılamaz. |
| Süreç devam eder. | Hukuki uyuşmazlık sona ermiştir. |
Derdestlik devam eden davaları, kesin hüküm ise sonuçlanmış davaları ifade eder.
Derdest Kelimesinin Günlük Kullanımı
"Derdest" kelimesi yalnızca hukukta kullanılmaz. Günlük dilde de zaman zaman "yakalanmış", "gözaltına alınmış" anlamında kullanılabilir. Ancak hukuki usul bakımından derdest, esas olarak devam etmekte olan dava veya yargılama anlamını taşır. Bu nedenle haberlerde geçen "şüpheli derdest edildi" ifadesi ile "derdest dava" kavramı birbirinden tamamen farklı anlamlara sahip.
"Derdest" kavramı, hukukta devam eden yargılamaları ifade eden temel usul kavramlarından biridir. Bir davanın henüz kesin hükümle sonuçlanmamış olması, o davanın derdest olduğu anlamına gelir. Ayrıca aynı taraflar arasında aynı konu ve aynı hukuki sebebe dayanılarak ikinci kez dava açılması hâlinde derdestlik gündeme gelir ve bu durum usul hukuku açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Hukuki süreçlerde hak kaybı yaşamamak ve somut olayınıza uygun değerlendirme yapılabilmesi için gerektiğinde bir hukuk uzmanından profesyonel destek alınması önemli.
