Atipik otizm, otizm spektrum bozukluğu (OSB) içinde yer alan ancak klasik otizm tanı kriterlerini tam olarak karşılamayan bir nörogelişimsel farklılık. Tıbbi literatürde genellikle “Yaygın Gelişimsel Bozukluk – Başka Türlü Adlandırılamayan (PDD-NOS)” olarak anılmış. Günümüzde ise tanı sistemi, çoğunlukla Otizm Spektrum Bozukluğu başlığı altında değerlendirme yapmakta.
Atipik Otizm Ne Anlama Gelir?
“Atipik” kelimesi, “alışılmışın dışında” anlamına gelir. Atipik otizmde çocukta otizm belirtileri görülür; ancak:
- Belirtiler daha hafif olabilir,
- Belirtiler daha geç yaşta ortaya çıkabilir,
- Tüm tanı kriterleri aynı anda bulunmayabilir.
Bu nedenle klasik otizme göre daha farklı bir seyir gösterebilir.
Atipik Otizmin Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler çocuktan çocuğa değişebilir. Ancak en sık görülen özellikler şunlardır:
1. Sosyal İletişim Zorlukları
- Göz teması kurmada zorlanma
- İsmi söylendiğinde tepki vermeme
- Akran ilişkilerinde zorlanma
- Duyguları anlamakta güçlük
2. Dil ve Konuşma Gecikmesi
- Konuşmanın geç başlaması
- Kelime tekrarları (ekolali)
- Karşılıklı sohbet başlatmada zorlanma
3. Tekrarlayıcı Davranışlar
- Aynı hareketleri tekrar etme
- Rutin değişikliklerine aşırı tepki
- Belirli nesnelere yoğun ilgi
Atipik otizmde bu belirtiler genellikle daha hafif düzeydedir ya da tüm alanlarda eşit yoğunlukta görülmez.
Atipik Otizmin Nedenleri Nelerdir?
Kesin nedeni bilinmemekle birlikte, araştırmalar şunları göstermekte:
- Genetik yatkınlık önemli rol oynar.
- Beyin gelişimindeki farklılıklar etkili olabilir.
- Gebelik ve doğum sürecindeki bazı risk faktörleri süreci etkileyebilir.
Önemli bir not: Aşıların otizme neden olduğuna dair bilimsel bir kanıt bulunmamakta.
Tanı Süreci Nasıl İşler?
Tanı; çocuk psikiyatristi, nörolog ve gelişim uzmanlarının değerlendirmesi ile konur.
Değerlendirme sürecinde:
- Çocuğun gelişim öyküsü alınır,
- Davranış gözlemi yapılır,
- Gelişim testleri uygulanır.
Erken tanı, çocuğun gelişim potansiyelini en üst düzeye çıkarmak açısından kritik öneme sahip.
Atipik Otizm Tedavi Edilebilir mi?
Otizm tamamen “iyileşen” bir durum değildir; ancak erken ve doğru destekle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.
Destek yöntemleri şunlardır:
- Özel eğitim programları
- Konuşma terapisi
- Duyu bütünleme terapisi
- Davranış terapileri
- Aile eğitimi
Her çocuğa özel planlanan bireysel eğitim programları en etkili yöntem.
Atipik Otizm ile Yaşam
Atipik otizmli bireyler uygun destekle:
- Okul hayatında başarılı olabilir,
- Sosyal becerilerini geliştirebilir,
- Bağımsız yaşam becerileri kazanabilir.
Unutulmaması gereken en önemli nokta şudur: Her çocuk farklıdır ve her bireyin gelişim hızı kendine özeldir. Atipik otizm, otizm spektrumunun daha hafif veya farklı seyreden bir formu. Erken fark edilmesi ve profesyonel destek alınması, çocuğun gelişiminde büyük fark yaratır. Ailelerin bilinçli olması ve uzmanlarla iş birliği içinde hareket etmesi sürecin en önemli parçası.
