Lebriz, Farsça kökenli bir kelimedir ve sözlük anlamı olarak:
“Ağzına kadar dolu, tıka basa dolmuş” demek. Bir şeyin artık içine hiçbir şey alamayacak kadar dolu olma hâlini ifade eder. Ancak lebriz kelimesi yalnızca fiziksel doluluğu değil, duygusal, düşünsel ve soyut yoğunluğu da anlatmak için kullanılır.
Lebriz’in Kökeni
Kelime, Farsçada:
- “leb” (dudak, kenar)
- “rîz” (dolu, dolmuş)
sözcüklerinden türemiş. Bu yapı, bir kabın dudak hizasına kadar dolu olmasını çağrıştırır. Osmanlı Türkçesi aracılığıyla Türkçeye geçmiş ve özellikle Divan edebiyatında yaygın biçimde kullanılmış.
Edebi ve Mecazi Kullanımı
Lebriz kelimesi edebi dilde çoğunlukla mecazi anlamda tercih edilir. En sık kullanıldığı bağlamlar şunlardır:
- Duygularla dolu olma:
“Kalbi sevgiyle lebrizdi.”
- Anlam ve mana yoğunluğu:
“Bu şiir, derin anlamlarla lebriz.”
- Acı, keder veya mutluluk fazlalığı:
“Gözleri hüzünle lebrizdi.”
Bu yönüyle lebriz, tek bir kelimeyle güçlü bir atmosfer kurabilen, oldukça şiirsel bir sözcük.
Günlük Dilde Kullanılır mı?
Modern Türkçede lebriz kelimesi günlük konuşmalarda nadiren kullanılır. Daha çok:
- Edebi yazılarda
- Denemelerde
- Şiirlerde
- Sanatsal ve nostaljik anlatımlarda
karşımıza çıkar. Günlük dilde bunun yerine genellikle “dopdolu”, “taşmış”, “çok yoğun” gibi kelimeler tercih edilir.
Lebriz Kelimesinin Eş Anlamlıları
Bağlama göre kullanılabilecek bazı yakın anlamlı kelimeler şunlardır:
- Dopdolu
- Tıka basa dolu
- Taşan
- Yoğun
- Yüklü (mecazi anlamda)
Ancak bu kelimelerin hiçbiri, lebriz kelimesinin verdiği edebi ve estetik hissi tam olarak karşılamaz.
