Zihnimiz bazen bize öyle oyunlar oynar ki, zamanı ve mekanı tamamen birbirine karıştırabiliriz. Bir anlığına kendinizi bir bilim kurgu filminin tam ortasında bulmanıza neden olan o meşhur zihin yanılmalarının en popüler iki versiyonu: Déjà vu ve onun gizemli ikizi Jamais vu.
Gelin, beynimizin bize oynadığı bu iki çılgın "glitch"i (sistem hatasını) ve aralarındaki farkı 3 maddede inceleyelim:
1. Déjà vu: "Ben Bu Anı Daha Önce Yaşamıştım" Ne Demek?
Fransızca "hiç yaşanmamış ama zaten görülmüş" anlamına gelen Déjà vu; ilk kez girdiğiniz bir ortamı, ilk kez yaptığınız bir konuşmayı veya o anki tam kareyi daha önce birebir yaşamışsınız hissine kapılma durumudur. Beynimizin sağ ve sol loblarının veriyi milisaniyelik bir gecikmeyle işlemesinden kaynaklanan bu tatlı hata, bize adeta zamanda geriye gitmişiz ya da bir rüyayı yaşıyormuşuz hissi verir.
2. Jamais vu: "Her Gün Gördüğüm Bu Yüz Kimin?" Ne Demek?
İşte Déjà vu'nun tam tersi olan o çok daha tekinsiz ve şaşırtıcı kavram: Jamais vu. Fransızca "hiç görülmemiş" anlamına gelir. Çok iyi bildiğiniz, her gün gittiğiniz evinizi/ofisinizi, yıllardır tanıdığınız bir arkadaşınızın yüzünü veya her gün yazdığınız çok basit bir kelimeyi bir anlığına "hayatınızda ilk defa görüyormuş gibi" tamamen yabancı hissetme durumudur. Zihnin anlık olarak o tanıdıklık hissini koparmasıyla oluşur ve insanı derin bir şaşkınlığa sürükler.
3. Neden Olur ve Bu Durumda Ne Yapmalı?
Hem Déjà vu hem de Jamais vu, aslında beynimizin hafıza merkezindeki o minik nörolojik senkronizasyon hatalarıdır. Genellikle aşırı yorgunluk, uykusuzluk, yoğun stres veya zihnin aşırı yüklenmesi (overthinking) durumlarında ortaya çıkarlar. Bu anları yaşadığınızda panik yapmak yerine, zihninizin size ufak bir "yeniden başlatma" (restart) uyarısı verdiğini bilip derin bir nefes almak en doğrusudur.
